خەمى دایک و باوک سەبارەت بە منداڵەکانیان

خێزانەکە لە ماوەیەکى کورتدا، بە هۆی جۆری کاری باوکەکەوە، دوو جار ماڵیان گواستبوەوە. باوکیان نۆبەکارى دەکرد بۆیە زۆر لە دەرەوەى ماڵ بوو. بەهۆى ماڵگواستنەوەوە کوڕە 15 ساڵەکەیان ناچار بوو واز لە ئارەزووى تۆپى پێ لە ناو تیپەکەی خۆیدا بهێنێت. کوڕەکە دەستیکرد بە جگەرەکێشان و خواردنەوەى کهۆل لە پشووەکانى هەفتەدا. ئەو بێدەنگی دایگرتبوو، ئەوەبووو هیچ شتێکى خۆى بۆ دایک و باوکى باس نەدەکرد. بچووکترین منداڵیان 6 ساڵ بوو، ئەویان لە ماڵەوە لەگەڵ دایکیدا بوو. منداڵێکى زیاد لە ڕادە قەڵەو بوو، نەشیدەویست شتى تازە فێرببێت. ئەو واى بیردەکردەوە کە لە کەسانى تر خراپترە ئەوەبوو کە بۆ نموونە نەیدەویست تەنانەت پڕۆڤەی پاسکیل لێخوڕینیش بکات.

کوڕە ناوەنجیەکەیان 11 ساڵ بوو. خوێندنى لە قوتابخانەدا بەباشى نەدەچووە پێش. کوڕەکە نەیدەتوانى هۆش بداتە سەر شت، بۆی بە لایەوە سەخت بوو کە شتى تازە فێر ببێت. گواستنەوە و گۆڕانى قوتابخانە کێشەکانیانی خراپتر کرد. کاتێک دووبارە شەڕی کردبوو، لە قوتابخانەوە پەیوەندى کرا بە ماڵەوە. دایک و باوکەکە بانگکران بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ مامۆستا و توێژەرى کۆمەڵایەتى قوتابخانەدا. مامۆستا و توێژەرى کۆمەڵایەتى قوتابخانە وتیان کە باشتر وایە کوڕەکە بنێردرێت تا پشکنین و لێکۆڵینەوەیەکی لە سەر بکرێت. دایکى لە وەڵامدا گوتى کە گۆیا ئەو بۆ خۆی باشتر دەزانێ کە منداڵەکەی چیەتی و چی دەوێ. دایکەکە قەناعەتی پێکرا، کە ئەوەندەی ئەو دەیزانێ بەس نییە، ئەوەش لەبەرئەوەى کە دایکەکە هەموو کات لەگەڵ منداڵەکەدا نییە. ئەوەبوو لە کۆتاییدا دایک و باوکەکە قایل بوون بەوەی کە منداڵەکەیان بنێردێت بۆ نەخۆشخانە و توێژینەوەیە لەسەربکرێت.

راڤەیەک بۆ کێشەکان ئەدۆزرێنەوە

لە پشکنینەکاندا دەرکەوت کە کوڕەکە گرفتی تێکچونی گەشەى کۆدەمارى ناوەندیی واتە کۆنیشانەکانى ئەسپێرگەری لەگەڵە، کەئەوەش دیاردەیەکى تاڕادەیەک گشتی‌یە. ئەمە بوو هۆکاری ئەوەی کە منداڵەکە جیاواز دەهاتەبەرچاو. هەر بەو هۆیەشەوە بوو کە بە سەختی لەگەڵ کەسانى تردا دەحەوایەوە و بگرە بە ئاسانی تووشی لێک تێنەگەیشتن و شەڕ دەبوو. کاتێک کە منداڵەکە نەیدەزانى هستى خۆى دەرببڕێت بە شێوەیەکى تر لە هەلومەرجێکى سەختدا، پەناى دەبردە بەر لێدان. بە دایک و باوکەکەى ڕاگەیندرا، کە دەرمانێکى دیاریکراو بۆ ئەو نەخۆشییە بوونی نیە، بەڵام کوڕەکە پێویستیەکى زۆرى بە ڕێنماییکردن هەیە. ئەو دەبێت فێربێت خۆی کارەکانى خۆى بە سەربەخۆیى راپەڕێنێت و بەبێ بەکارهێنانی مستەکۆڵەش هەستى خۆى دەرببڕێت. لە نەخۆشخانەوە پێشنیارکرا، کە لەوانەیە بۆ کوڕەکە باشبێت، کە ماوەیەک لە خانەیەکى منداڵانى وا دا بژى، کە تێیدا شارەزای یارمەتیدانی رێک ئەو جۆرە منداڵانەن.

دایک و باوکەکە دانیان بەوەدا نا کە راگرتنی لە نەخۆشخانە، کارێکی سوودبەخشبووە: هەر ئەوەی کە لە هۆکاری کێشەی منداڵەکەیان تێگەیشتن، خۆی لە خۆیدا باری سەر شانی سووک کردن. هەڵبەت، بۆ ئەوان زەحمەت بوو تێبگەن کە بۆچی دەبێ منداڵە ١١ ساڵەکەیان لە شوێنێک لە دەرەوەی ماڵی خۆیان نیشتەجێ بکرێت. بەوەشەوە، ئەوان قایل بوون کە لەو پێوەندییەدا لە گەڵ کاربەدەستانی منداڵپارێزیدا گفتوگۆ بکەن.

یارمەتى منداڵپارێزی ترس دەخاتە دڵەوە

کارمەندى کۆمەڵایەتى بواری منداڵپارێزی ڕێکەوت لەگەڵ دایک و باوکەکەدا کە بێتە ماڵەوە و لەوێ لە گەڵ خێزانەکە ووتووێژبکەن. ئەو ڕۆژە باوکەکە لە ئیش بوو، دایکەکەش نەیوێرا دەرگاکەیان لێبکاتەوە. ئەو هێشتا لە بیری بوو کە کاتێک لە نیشتمانی پێشووىاندا بەشی منداڵپارێزی دەهاتن، ئیتر دایک و باوک نەیاندەتوانى خۆیان بڕیار لە سەر چارەنووسی منداڵەکەیان بدەن. ئەوە بوو ڕۆژى دواتر کارمەندى کۆمەڵایەتییەکە تەلەفۆنى کرد و پرسی ئایا دایکەکە لەو کاتەدا کە لە سەری رێکەوتبوون یەکتر ببینن، لە ماڵەوە نەبووە. دایکەکە لە وەڵام دا وتی، ئەو پێویستى بە یارمەتى نییە و ئیتر تەلەفۆنەکەى داخستەوە. هەتا دوو ڕۆژ، کە زەنگى تەلەفۆن لێیدەدا، وەڵامى هیچ تەلەفۆنێکی نەدەدایەوە. ئەوەبوو هاوڕێى دایکەکە هات بۆ سەردانی و بۆی روونکردەوە کە چاوپێکەوتن هەر قسەوباس کردنێکە و بەباشیشی زانی کە دایکەکە ئەو یارمەتییە وەربگرێت کە پێشکەشی دەکەن. چاوپێکەوتنی ئەم جارەیان لە فەرمانبەرایەتى کۆمەڵایەتى رێک خرا ((sosiaalitoimi) .

دایکەکە ڕازى بوو کە بچێ، بەڵام کوڕەکەى لەگەڵ خۆى بۆ چاوپێکەوتنەکە نەبرد. هەرچۆنێک بێت گفتوگۆکان ئەنجام دران و بارودۆخى خێزانەکە ڕوونکرایەوە. چاوپێکەوتنێکی تریش پێویست بوو هەتا دایکەکە دڵنیا بێت لەوەی کە منداڵەکە بە بێ دڵی دایکی لە ماڵ نابردرێتە دەر، ئەوەش بەو هۆیەی کە چ مەترسیەکی راستەوخۆ لە سەر منداڵەکە، لە ئاڕادا نەبوو. دایکەکە دانى بەوەدا نا کە ئەو زۆر شەکەت و ماندوو بوو. ئەو تەواو دڵی بەوە خۆش بوو کاتێک کە بینی کارمەندى منداڵپارێزی گرنگى بە بارودۆخى هەموو خێزانەکە دەدات و بیر لە چارەسەرێک دەکاتەوە بۆ یارمەتیدانی دوو کوڕەکەى تریشیان. ئەو تەنانەت ئەوەشی بەرگوێ کەوت کە دەتوانێ داوای کۆمەکی بکات بۆ پشوویەکی خێزانی.

منداڵپارێزی، یارمەتى بە هەموو ئەندامانی خێزانەکە دەدات

ئەوە بوو لە گەڵ کارمەندى کۆمەڵایەتیدا ڕێکەوتن کە منداڵە کوڕەکەیان بۆ دەرەوەى ماڵ رانەگوێزرێت، بەڵکو هەر لە چوارچێوەی ماڵەوە دا یارمەتى پێ بکرێت. کارمەندى خێزان دەستیکرد بە هاتوچۆکردنى خێزانەکە بەشێوەیەکى بەرنامە داڕێژراو. ئەو، یارمەتى دایکەکەى دەدا بۆ ئەوەى کە شێلگیرانەتر سنوور بۆ هەڵسوکەوتە چەوتەکانی کوڕەکەی دابنێت. کوڕەکەش وەک پێشوو، بەردەوام بوو لە سەر خوێندن لەبەشی فێکردنی تایبەتدا ، خوێندنەکەشی لە قوتابخانەدا تادەهات بەرەو باشتربوون دەڕۆی. کوڕەکە فێربوو کە باشتر لەگەڵ خەڵکانى تردا هەڵسوکەوت بکات.

بەشی کاروبارى کۆمەڵایەتى پارەی ئەندامێتی تیپێکی تۆپی پێی نوێی بۆ کوڕە گەورەکەیان، دا. کوڕە بچووکەکەشیان نرایە بەر فێرکاریی بەرایی . دواى دوو مانگ، کوڕەکە وتى دەیەوێت فێرى پاسکیل لێخوڕین بێت، بۆ ئەوەی کە بتوانێت لەگەڵ هاوڕێکانى لە فێرگەى بەرایی، بچێتە گەشتی پاسکیل لێخوڕین. کاتێک کە ئیتر هەموو منداڵەکان دەیانتوانێ لە ماڵەوە بمێننەوە و کێشەکانیش پێش ئەوەی لەوەی کە بوون خراپتر ببن، چارەسەریان بۆ دۆزرایەوە، ئیتر دایک و باوکەکەش سوکنایییان هاتێ و حەسانەوە. بڕیاریشیان دا کە داخوازیی پشوویەک بکەن، بۆ ئەوەی دایک و باوکەکەش بتوانن پێکەوە وچانێک بدەن.